Xohán Vicente Viqueira

Implicado nas Irmandades da Fala, que chegaría a presidir e inspirar, Xohán Vicente Viqueira promoveu a modernización e galeguización do noso sistema educativo.

Xohán Vicente Viqueira naceu en Madrid en 1886 no seo dunha familia liberal e culta procedente de Betanzos. Alí trasladarase de novo en 1998, tras pasar a súa primeira infancia en Galicia. Na capital asiste á Institución Libre de Enseñanza. Esta experiencia formativa, unida aos problemas de saúde que comezou a padecer aos quince anos, marcaráo profundamente.

Estuda filosofía e psicoloxía en Madrid, París e Alemaña. Xa en 1917 gaña a cátedra de psicoloxía, lóxica e ética do Instituto Xeral de Santiago. Regresaba así a Galicia, onde gozaba xa de certa sona polas súas publicacións sobre temas pedagóxicos e psicolóxicos. Ese mesmo ano trasládase ao Instituto da Coruña. Dende entón, Galicia pasa a ser o obxectivo das súas preocupacións e investigacións. Así, implicarase activamente co grupo das Irmandades da Fala, das que chegará a ser presidente.

Como pensador, Viqueira amósase decididamente partidario da modernidade e da acción. Por conseguinte, defenderá a galeguización do ensino, a incorporación plena da muller ao mesmo e todo un programa de reformas do sistema educativo. Todas estas inquedanzas quedaron plasmadas nunha serie de artigos, como A nosa escola -1917-, Pol-a reforma da ortografía -1918-, Nosos problemas educativos -doce entregas en 1918- ou Pol-a pureza lingüística -1920-. Estes apareceron con certa asiduidade en A Nosa Terra. En castelán publicaría numerosos traballos sobre filosofía, psicoloxía e pedagoxía.

Como poeta, Viqueira cantou practicamente sempre en galego, sen achegar nada novo. A súa morte prematura, en 1924, privou a Galicia segundo palabras de Ramón Piñeiro, do que tería sido o seu primeiro gran filósofo. En 1930 os seus amigos publicaron con carácter póstumo Ensayos y poesías, onde se recollen escritos inéditos así como outros que xa foran anteriormente publicados.

http://manuellugris.17demaio.org/diasdasletras/ano.php?txt=ano_1974

"A nosa língua".

A NOSA LINGUA

I

Galegos, amade a vosa língua, porque ela é un rico tesouro oculto! Amádea, faládea, cultivádea; desenterrade o tesouro que garda o gigante alarbio da tiranía.

II

Fonte de fraternidade universal, únenos cos pobos de raza afin, co'os que teñen os mesmos verbes e a mesma historia, co'os que se espallaron pol-os mares en linda coroa. Fonte de fraternidade, a nosa língua será base para unha grande Iberia. Fonte de fraternidade, fará que as ideias e sentimentos humáns fluyan e batan nos nosos espritos dende a remota e legendaria India â Africa exhuberante e areosa e as selvas e planicies de América. Noso esprito, como un deus antigo, terá duas caras e ollará dous mundos.


III

Alma nosa eres tí, língua que fuches creada na nosa historia, modo divino de expresión saído das entranas do pobo galego. Ou! ven a nós, lirismo arrecedente, agarimo das cántigas! Ou! ven a nós, lirismo exquisito dos cancioneiros! Vós donas, falade de aquel geito no que, como ningunhas, fúchedes loubadas! ¿Onde en Iberia puxeron os poetas n'os vosos beizos mais belos cantos de amores? ¿Onde se cantou mais íntimamente a Nai das nais, a Nai María? ¡Donas galegas, falade galego!



IV

¡Amade a nosa língua, os entusiastas da nosa grandeza nacional! O rey cercou a Sevilla; as naos soben o río e ja chegan enfeitadas de froles. Briosas van as naves de Chariño, o almirante poeta das saudosas barcarolas; rompen as cadeias que pechan o Gaudalquivir as primeiras a vanguardia. E os galegos saúdan a Sevilla como sua e a fala do noroeste resoa a primeira nas veigas sempre fecundas dos laranjals e das prateadas oliveiras!



V

Galegos, amade, cultivade o rico tesouro da nosa língua. So falando-a seredes libres, ja que o home sen raza é unha abstracción. ¡Orgullo de raza eu vos pido! Ser libres e sel-o como homes, como raza e como individuo. E lembrádevos que dí Goethe: "So aquel que soubo conquerir cada día a sua libertade e dino de ser libre".



VI

Palabra, tí que tes as aas cor de iris no ceu, vai d'alma en alma, petando a porta e dicindo: "espertade galegos, os tempos son chegados".


(Publicado en "A Nosta Terra", da Cruña, o 20 de abril do 1918.)

Biblioteca Virtual Galega